ESTETİK: GÜZELİN BİLİMİ-3

“Dünyayı güzel kurtaracak” der Dostoyevski. Ona göre güzel insan yaşmı için bir zorunluluktur: “Biliyorsunuz, insan bilimsiz, ekmeksiz yaşayabilir, güzelsiz yaşayamaz, yapamaz bunu.” Burada son derece önemli bir sorun uzun uzun tartışılabilecek bir sorun, sanatın işlevi sorunu çıkar ortaya. Ancak bu sorunu tartışırken de, hiçbir zaman güzelin gizini tam olarak çözmüş olmadığımızdan, hep kaygan bir zeminde duyarız kendimizi. Tartışmayı gerektirmeyen tek şey güzelin düşünceyi geliştirici ve duyguları arındırıcı özelliğidir. Sanat düşündürürken ve duygulandırırken yetkinleştirir ve arındırır bizi. Sanat bizi bize gösterir. Bundan daha büyük bir yarar düşünebilir mi? Sanatın gerçek alıcı olmayan kimseler gerçek insan değerlerine ulaşamamış kimselerdir. Şiirin, romanın, müziğin tadını bilemeyenlerde ve bunları birer ayrıcalı insan uğraşı olarak görmeye eğilimli olanlardan sakınmalıyız. Güzel şudur ya da budur, o en sonunda insanın insanla ya da insanın kendiyle yüz yüze geldiği yerdir. Tüm kayganlıklarıyla bu ortam insana kendinin olan şeyi gösterirken ona kendi üzerine düşünme olanakları sağlar.

Buna göre estetik deney tam anlamında bir dünya deneyidir. Algının dışında yer olamayan güzel tam tamına uzamda ve zamanda gerçekleşmiştir. Bir uzam- zaman bütünüdür ve uzam-zaman bütününde kavranılabilir. Güzelin araştırılması uzam ve zaman kategorileri çerçevesinde biçimlenmiş duyumsal, duygusal, düşünsel öğelerin kavranılmasıdır. Sanatçı uzamda ve zamanda akıp giden insan yaşamını dışlaştırırken zamanı eve uzamı özel bir yoruma götürür. Sanat yapıtında biz uzamı ve zamanı son derece özelleştirilmiş olarak sezeriz. Buna göre güzel özel olarak kurulmuş uzam-zaman bileşimidir. O bize her durumda insanla ilgili anlamlar sunar. Ondan bulanık sezgilerden açık düşüncelere kadar uzanan bir genişlikte insanı buluruz. Her yapıt özel olarak yaratıcısını genel olarak bütün insanı içerir. Buna göre güzel bir insanın ve bir insanlığı özeliklerini taşır. Estetikçi her yapıtta tüm sanat dallarını içine alacak ölçüde genel özelliklere, bir bakıma yasa değeri taşıyan kurallara yükselmeye çalışır. Estetikçi özelin alanında iş görür, ancak bu özel genel götürülebilecek bir özeldir, genele götürülmesi gereken bir özeldir. Sanatçı özel bir anlatım gücüne ulaşmış kimsedir. Güzel de bu anlatım özellikleri arasından parıldar. Bu özel anlatım gündelik dilin özelliklerinim aşan özel bir dil kurmakla, bir üst-dil kurmakla elde edilir. Her güzel özel bir dilde anlatımını bulur. Her yapıtın özel bir mantığı olduğu gibi özel bir dili vardır.

Bir önceki yazımda « makalem ilgini çekebilir. Okumak istermisin ?
1 yorum
385 okuma
9 Kasım, 2016
MeHVaN
MeHVaN

Site web editörü olan admin makale yazarlığı yapar. Site web editörü olan admin makale yazarlığı yapar. Site web editörü olan admin.


Yorumlar



Yorumlar (1 Yorum)

Bir Yorum Yazmak İstermisiniz ?